Relatie is belangrijker dan polarisatie: een reflectie nu de zomer eindigt en het werk weer begint

foto: (c) Sam Lee

Nu de zomer langzaam plaatsmaakt voor een nieuw academisch jaar en het werk weer begint, merk ik opnieuw hoe belangrijk één overtuiging voor mij is gebleven: een relatie mag niet worden opgeofferd aan een meningsverschil. Met die houding wil ik het nieuwe academische jaar en mijn werk na de zomer beginnen.

Ik ben omringd door mensen met sterke overtuigingen: binnen mijn familie, op mijn werk en onder mijn vrienden. Met velen van hen ben ik al jarenlang verbonden. Over oorlog en vrede, internationale conflicten, politiek, klimaat en milieu, gender, religie en tal van maatschappelijke ontwikkelingen denken we soms fundamenteel verschillend. Soms staan onze opvattingen zelfs lijnrecht tegenover elkaar. En dat mag.

We leven echter in een tijd waarin een verschil van mening steeds gemakkelijker verandert in polarisatie. Alsof we niet alleen van mening verschillen, maar daardoor ook tegenover elkaar moeten komen te staan. Sociale media versterken dat nog eens. Een jarenlange vriendschap kan plotseling worden teruggebracht tot één bericht, één politieke overtuiging of één discussie. Mensen die jarenlang samenwerkten, samen aten, lachten, elkaar hielpen en moeilijke momenten deelden, bestrijden elkaar ineens publiekelijk op sociale media.

Laat een meningsverschil nooit groter worden dan een jarenlange vriendschap

Ik vraag me steeds vaker af: is het dat werkelijk waard? Voor mij niet. Dat betekent niet dat overtuigingen onbelangrijk zijn. Integendeel. Sommige onderwerpen raken diep aan onze waarden, ons geloof, ons begrip van rechtvaardigheid en onze kijk op de wereld. We hoeven verschillen daarom niet weg te poetsen of te doen alsof alles relatief is. We mogen stevig van mening verschillen. We mogen elkaar tegenspreken. Soms moeten we dat zelfs doen. Maar een mens is groter dan zijn mening. Mijn vriend is niet alleen zijn politieke standpunt. Mijn collega is niet alleen haar visie op gender of klimaat. Ikzelf ben ook niet de optelsom van mijn standpunten over de conflicten en maatschappelijke vraagstukken van vandaag. Achter iedere mening staat een mens, met een geschiedenis, kwetsbaarheid, waardigheid en een relatie tot anderen.

Juist daarom wil ik de lange geschiedenis van vriendschap en collegialiteit niet ondergeschikt maken aan de polarisatie van het moment. We kunnen verschillend kijken naar dezelfde wereld en toch naast elkaar blijven staan. We kunnen het hartgrondig oneens zijn en toch samen koffie drinken. We kunnen discussiëren zonder elkaar publiekelijk te bestrijden, en grenzen aangeven zonder de ander uit ons leven te verwijderen.

Bescherm relaties met dezelfde overtuiging waarmee je je eigen overtuigingen verdedigt

Misschien is dat zelfs een van de opdrachten van deze tijd: leren leven met verschil zonder van verschil vijandschap te maken. Met die houding wil ik het nieuwe academische jaar en mijn werk na de zomer beginnen. Niet door mijn overtuigingen achter te laten, maar door mijn relaties zorgvuldig te bewaken. Minder behoefte om ieder debat te winnen. Meer bereidheid om te luisteren. Minder publieke strijd. Meer werkelijk gesprek. Want uiteindelijk hoeft vriendschap niet te betekenen dat we hetzelfde zien. Soms is vriendschap juist dat we totaal verschillend kijken, en toch besluiten elkaar niet los te laten.